Szukasz psychologa sportu lub pracy w Warszawie? Pomoc masz w zasięgu ręki w naszych gabinetach!

Pięć hierarchii wartości

W zależności od tego, jakie rzeczy i zdarzenia są szczególnie wartościowe dla jednostki, można wyróżnić kilka kategorii ludzi. Każda z nich posiada specyficzną hierarchię wartości. Wielu autorów, takich jak Anders, Morris czy Reykowski, nadaje im nazwy pochodzące ze świata antycznego. W ten sposób zwiększa się plastyczność opisu, chociaż nie wzrasta jego precyzja. Szczególne znaczenie posiada pięć następujących hierarchii.

– 1. Wartości dionizyjskie: człowiek, który je akceptuje, najwyżej ocenia takie dobra, jak konsumpcja, komfort czy wygodne życie. Dąży do życia pełnego radości i satysfakcji. Uważa, że trzeba brać ze świata jak najwięcej: trzeba w pełni wykorzystać dary współczesnej cywilizacji przemysłowej. Życie będzie miało sens jedynie wtedy, gdy osiągniemy rzeczy, gadżety i luksus, gdy zanurzymy się w konsumpcyjną obfitość. W krańcowej formie taki styl egzystencji jest egoistyczny i pasożytniczy. Wydaje się, że w naszych czasach wielu ludzi akceptuje dionizyjską hierarchię wartości.

– 2. Wartości heraklesowe są zupełnie inne. Akceptując je człowiek dąży do dominacji nad innymi ludźmi, do zdobycia władzy i sławy. Nieważne są dla niego komfort i wygody, ważna jest jedynie kontrola nad otoczeniem, grupami i strukturami społecznymi. Pytanie, jak zdobyć władzę i uznanie, przenika każdą myśl człowieka. To, co obecnie nazywamy wartościami heraklesowymi, dawni badacze określali jako „dążenie do mocy i znaczenia”. Sądzę, że wartości te regulują działanie wielu współczesnych ludzi.

– 3. Wartości prometejskie dodają wiele blasku i ciepła codziennemu życiu. Człowiek, który je przyjmuje, widzi siebie jako cząstkę wspólnoty: często podejmuje działania altruistyczne oraz prospołeczne. Walka z cierpieniem, złem, okrucieństwem czy represjami posiada dla niego najwyższą wartość osobistą. Chociaż można by podać wiele wspaniałych przykładów ludzi o prometejskiej hierarchii wartości, prawdopodobnie nie jest to hierarchia zbyt powszechna w naszej epoce.

– 4. Wartości apollińskie: ludzie, którzy je przyjmują, przypisują najwyższe znaczenie twórczości, poznawaniu świata, rozwojowi nauki i sztuki. Dawniej była to hierarchia dość elitarna: sztuką i nauką zajmowali się jedynie „wybrańcy bogów”. Nasza epoka stworzyła znaczne szanse rozwoju twórczości, innowacji i wynalazczości. Chociaż nie zawsze umiemy je wykorzystać. Można jednak przewidywać, że w przyszłości postawa twórcza i innowacyjny styl życia będą dominować i człowiek odkryje sens swojego istnienia w twórczości, w konstruowaniu nowych rzeczy. Wartości apollińskie zwiększają szanse przetrwania kultury i cywilizacji.

– 5. Wartości sokratyczne: zgodnie z nimi najwyższym dobrem człowieka staje się poznawanie i rozumienie samego siebie oraz doskonalenie własnej osobowości. Ciągły rozwój, samokształcenie i samodoskonalenie dają mu największą satysfakcję. Życie ma dla niego sens o tyle, o ile pozwala tworzyć osobowość wszechstronnie rozwiniętą. Nie istnieje przepaść między hierarchią apollińską i so kratyczną. Dla pierwszej z nich najważniejsze staje się pytanie, „jak poznawać i zmieniać świat zewnętrzny”, dla drugiej – „jak poznawać i projektować samego siebie”. Są to pytania z tego samego obszaru.

Te pięć hierarchii wartości, często opisywanych w literaturze psychologicznej i filozoficznej różnicuje ludzkie zachowanie. Prawdopodobnie rzadko występują one w czystej postaci. Często są połączone i scalone. Doskonale można sobie wyobrazić człowieka, który łączy wartości apollińskie i sokratyczne. Znając sposób wartościowania preferowany przez danego człowieka, łatwiej można przewidzieć jego styl życia.

Czasem mówi się, że wartości są regulatorami ludzkich poczynań: decydują o tym, co dla osoby jest dobre, a co złe: określają to, do czego ona dąży i czego unika. Twierdzenia o wartościowaniu rzeczy, osób, przeżyć i zjawisk społecznych należą do centralnych twierdzeń poznawczej koncepcji człowieka.

Jak dotychczas niewiele wiemy o metodach badania systemów wartości i technikach ich kształtowania. Mam racjonalne powody, aby przypuszczać, że w najbliższych latach będziemy świadkami oryginalnych i ważnych odkryć na temat hierarchii indywidualnych wartości.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.