Szukasz psychologa sportu lub pracy w Warszawie? Pomoc masz w zasięgu ręki w naszych gabinetach!

Procesy myślowe – kontynuacja

Gdy błąd lub nie przewidziana okoliczność zakłóci wprawne wykonywanie czynności, następuje natychmiastowy „przerzut” do nowego nastawienia myślowego, ponieważ człowiek stara się radzić sobie w nietypowej sytuacji. W trakcie uczenia się występują wie- lekroć błędy i nieprzewidziane zdarzenia. Możemy zatem mówić o uzyskaniu wprawy wtedy, gdy wrażliwość na sygnały niebezpieczeństwa i przystosowanie się zapobiegawcze zostały ukształtowane jako system działania. Każde nowe doświadczenie i każda nowa reakcja pozostawia u człowieka ślad. Stopniowo wypracowuje on program przystosowania się, który jest zgodny z możliwymi sytuacjami w otoczeniu. Nie zawsze jest to zgodność najlepsza (inaczej ludzie nie uczyliby się niewłaściwych sposobów przystosowania i nie nabywali fałszywych nawyków, np. w tenisie czy przy kierowaniu samochodem), lecz jest to pewien stopień zgodności, którego skuteczność jako sposobu przystosowania się lub jako rodzaju wprawy jest wymierna.

Dla wprawnego działania percepcja bodźca i zewnętrzna reakcja są często mniej istotne niż procesy centralne, organizujące strukturę zachowania się. Te funkcje centralne prowadzą do wyboru prawidłowego wzoru reakcji dla danego układu sygnałów. Aby zrozumieć ten mechanizm, zakładamy istnienie wewnętrznego „programu działania” lub „reguł postępowania”, które decydują o tym, iż zespół czynności może zostać wcześniej przygotowany i rozpoczęty w odpowiednim momencie, zgodnie z zaobserwowaną sytuacją1. Wyjaśniamy to na prostym przykładzie. Kierowca prowadzący wóz może dysponować trzema rodzajami działania: wyminięcie wyprzedzającego go wozu, jeżeli droga przed nim jest wolna, utrzymywanie się za nim w stałej odległości lub pozostawienie drogi wolnej dla wymijających go wozów jadących z tyłu. Decyzja co do wyboru kierunku działania zależy od wielu czynników: czy kierowca się spieszy, jak ocenia ryzyko, na jaką odległość dobrze widzi drogę, jaki jest stan techniczny wozu, jak zachowają się – według jego przewidywań – kierowcy innych wozów. W pewnym momencie wszystkie te czynniki łącznie zadecydują, jaki z trzech kierunków działania wybierze. Wprawa w kierowaniu wozem polega na zdolności oceny takiego zbiegu czynników i przyjęciu określonego kierunku działania. Brak wprawy wyrazi się w wahaniu, powolności działania oraz błędnej ocenie. Dla uzyskania rezultatu człowiek musi tak zareagować, aby oddziałać na swoje otoczenie. Reakcje, takie jak percepcja, przebiegają na ogół według pewnych wzorców lub układów, co sprawia, iż łatwiej jest opisać całą czynność lub jej składowe części, niż podać szczegółowy przebieg jednego ruchu, stosowanego np. przy zmianie biegów w samochodzie lub przy odbijaniu piłki tenisowej backhandem. Można zatem powiedzieć, iż sprawne działanie obejmuje serię elastycznych programów zacho- wania się, składających się z licznych zrutynizowanych ruchów, przy tym niektóre z nich spełniają równoważne funkcje. Elementarny podręcznik kierowania samochodem zawiera wykazy składowych czynności dla każdej z głównych części programu: zapalenie silnika, ruszenie z miejsca, zmiany biegów, itd. W każdej części czynności są ułożone w pewnym porządku i antycypują kolejne stadia i warunki jazdy. Czynności te stają się stereotypowymi dopiero wówczas, gdy określone, specyficzne ruchy przejdą w nawyk. Głównym celem jest uzyskanie ogólnej orientacji w wykonywanym zadaniu, nauczenie się serii podstawowych zasad ruchu drogowego, konserwacji i obsługi pojazdu, oraz zdobycie pewnych nawyków percepcji i reakcji, a także odruchów bezpieczeństwa. Taki system zachowania się może być stosowany w różnych sytuacjach, w nieograniczonej liczbie specyficznych adaptacji. Prawdopodobnie jadąc samochodem nie spotkamy nigdy dwu identycznych sytuacji i nie reagujemy dwukrotnie dokładnie w ten sam sposób.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.