Szukasz psychologa sportu lub pracy w Warszawie? Pomoc masz w zasięgu ręki w naszych gabinetach!

Sens istnienia słabego typu układu nerwowego

Wynika stąd, że siłę (wydolność) komórek nerwowych i ich wrażliwość można istotnie rozpatrywać jako dwie strony jednego wymiaru czynności fizjologicznej podłoża nerwowego, związanego z integralną, w dużym stopniu uogólnioną, funkcją reagowania na intensywność bodźca. Ta fundamentalna właściwość pobudliwej tkanki zawiera w sobie dwa nierozerwalnie związane z sobą bieguny tego samego zjawiska – wrażliwość układu na bodźce na jego niskim – progowym — poziomie i wydolność układu w stosunku do działania na poziomie granicy jego funkcjonalnych możliwości.

Materiał przedstawiony w niniejszym rozdziale pozwala na rozwiązanie często omawianego problemu biologicznego sensu istnienia słabego typu układu nerwowego i przyczyn jego pojawienia się w trakcie naturalnej ewolucji świata zwierzęcego i człowieka. Zdania różnych autorów o zaletach i brakach słabego układu nerwowego, o jego zdolności zabezpieczenia normalnej „równowagi ze środowiskiem” są podzielone. Jak wiadomo, I. P. Pawłów w ogóle negatywnie oceniał możliwości słabego układu nerwowego, nazywając go „cieplarnianym”, „oka- leczałym” itd. Pogląd na temat „niepełnej wartości” słabego typu układu nerwowego znaleźć można w pracach S. N. Dawiden- kowa (1947), N. I. Krasnogorskiego (1954), B. N. Birmana (1951) i innych. O niedostatecznej „doskonałości” typu słabego pisze w swoich artykułach R. J. Kawiecki (1961), N. F. Sołodiuk 1961) itd- Liczbę podobnych przykładów można by mnożyć. Jednak wychodząc z tego punktu widzenia, niełatwo wyjaśnić, dlaczego słaby typ układu nerwowego z dawien dawna nie wymarł w procesie doboru naturalnego, w warunkach konkurencji z „lepiej przystosowanymi” jednostkami typu silnego. Jego istnienie w środowisku ludzkim, a także w środowisku oswojonych wiele wieków temu zwierząt domowych można jeszcze jakoś wyjaśnić, powołując się na brak biologicznie uwarunkowanej walki konkurencyjnej w społeczeństwie ludzkim i w warunkach życia zwierząt domowych, chociaż i tu próby wyjaśnienia napotykają określone trudności. Jednak fakt, że jednostki typu słabego pojawiają się, powiedzmy, wśród małp, które tylko co dostały się do niewoli, albo wśród dzikich myszy i szczurów, złapanych właśnie do celów eksperymentalnych, świadczy na niekorzyść teorii „wartościującej”, którą zajmują wyżej wskazani autorzy.

Koncepcja wiążąca słabość układu nerwowego z większą wrażliwością

Inni badacze reprezentują mniej kategoryczny punkt widzenia, dopuszczając, że i słaby typ układu nerwowego ma pewne mechanizmy przystosowania zabezpieczające odpowiednią równowagę ze środowiskiem (Plecityj, 1957, Wawiłowa i in., 1961: Wowk, 1961). Jednak istota tych kompensacyjnych czy innych mechanizmów jest dotąd nieznana.

Sądzimy, że koncepcja wiążąca słabość układu nerwowego z większą wrażliwością pozwala dać choćby częściową odpowiedź na pytanie odnośnie do biologicznej celowości istnienia typu słabego i mechanizmów jego przystosowania. Można przypuszczać, że właśnie duża wrażliwość zwierząt ze słabym typem układu nerwowego, zdolność do uchwycenia słabych z punktu widzenia intensywności sygnałów, leżących poniżej progu wrażliwości i stąd poniżej progu reakcji szczególnie typu silnego, stanowi tę podstawę, w oparciu o którą jest możliwe ich współzawodnictwo z bardziej wydolnymi i w tym znaczeniu rzeczywiście bardziej przystosowanymi do życia jednostkami „silnymi”.

Istotnie, niższe progi wrażliwości zmysłowej dają możliwość wcześniejszej reakcji orientacyjnej przy przybliżeniu się wroga bądź źródła pokarmu. Umożliwiają one również tworzenie się reakcji warunkowych na takie intensywności sygnału, które nie są jeszcze przyjmowane przez jednostki mające wyższe progi wrażliwości, i prawdopodobnie szybsze tworzenie się związków czasowych przy fizycznie równych intensywnościach bodźca (na zasadzie większej jego efektywności w przypadku bardziej wrażliwego układu). Fakty przemawiające na korzyść tego ostatniego przypuszczenia otrzymano w jednej z naszych prac: okazało się, że u osób z większą wrażliwością wzrokową i odpowiednio ze słabymi komórkami nerwowymi warunkowe reakcje fotochemiczne tworzą się znacznie szybciej niż u badanych z biegunowo różną charakterystyką analizatora wzrokowego (Niebylicyn, 1959 b). Analogiczne dane przedstawione zostały przez L. B. Jer- mołajewą-Tominę (1963) uzyskane na materiale warunkowych odruchów skórno-galwanicznych, które u „słabych” jednostek tworzyły się średnio dwa razy szybciej niż u „silnych”.

Koncepcja wiążąca słabość układu nerwowego z większą wrażliwością cz. II

Innymi słowy organizacja aparatu zmysłowego przy słabym układzie nerwowym jest taka, że pozwala jego nosicielom unikać w wielu przypadkach niebezpieczeństw, zamiast zetknąć się z nimi twarzą w twarz, odnajdywać pokarm na podstawie cech trudno zauważalnych, umykających się konkurentom, i wreszcie, wypracować system reakcji i zachowań oparty na zestawie takich sygnałów i cech, które są niewystarczające dla bardziej wydolnych, bardziej zdolnych do pracy, ale mniej wrażliwych (i w wiadomym sensie również mniej reaktywnych) jednostek, mających silny układ nerwowy.

Można przypuszczać, że właśnie w tych właściwościach słabego układu nerwowego tkwi jedno ze źródeł jego biologicznej wyższości, pozwalające mu skutecznie współzawodniczyć w walce konkurencyjnej- w tych sferach działalności życiowej, gdzie na plan pierwszy występują zalety organizacji sensorycznej.

W ten sposób na konkretnym przykładzie wzajemnej zależności między słabością a wrażliwością znajduje potwierdzenie ogólne prawo mówiące o tym, że „każda właściwość układu nerwowego stanowi dialektyczną jedność zjawisk przeciwstawnych z punktu widzenia wartości życiowej” (Tiepłow, 1963, s. 25 – 26).

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.