SOCJALIZACJA PRZEZ CAŁE ŻYCIE

Większość omówionych powyżej zjawisk związanych z socjalizacją dotyczyła wieku niemowlęcego i dzieciństwa. Socjalizacja jest jednak procesem trwającym przez całe życie. Nie kończy się wraz z dzieciństwem, choć w późniejszym okresie przyjmuje inne formy.

Terminem socjalizacja rozwojowa określa się kontynuację socjalizacji, która rozpoczęła się w dzieciństwie. Ten typ socjalizacji opiera się na wcześniejszym wykształceniu. Edukacja formalna, na przykład, jest w dużej mierze sprawą socjalizacji rozwojowej.

Niekiedy doświadczamy procesu resocjalizacji, który polega na wykorzenieniu i restrukturyzacji podstawowych wartości, postaw czy tożsamości. Z resocjalizacją dobrowolną mamy do czynienia w przypadku konwersji religijnej, a także u jednostek z własnej woli poddających się psychoterapii. W obu przypadkach celem jednostki jest zmiana tożsamości na nową oraz – czasem – zmiana istniejących wartości i sposobów zachowania.

Resocjalizacja może mieć także podstawę niedobrowolną, na przykład, gdy władze skażą kogoś na pobyt w więzieniu czy szpitalu psychiatrycznym. W przypadku resocjalizacji przymusowej często wymagany jest pobyt w tym, co Goffman (1961) nazywa „instytucją totalną”. Środowisko to pozwala jednostce na szybkie zerwanie z przeszłością i daje czynnikom resocjalizacyjnym niemal całkowitą kontrolę nad wszystkimi działaniami jednostki.

Wraz z dojrzewaniem przejmujemy różne statusy i odgrywamy nowe role (Brim i Wheeler, 1966). Ponieważ statusy te były dla nas wcześniej nieosiągalne (np. status zawodowy czy małżeński), nie mogliśmy nauczyć się wymagań nowych ról. Dodatkowe doświadczenia socjalizacyjne, takie jak formalna nauka zawodu czy przyuczenie do zawodu w miejscu pracy, wypełniają tę lukę. Jeśli chodzi o role małżeńskie i rodzicielskie, wcześniejsze doświadczenia okazują się najczęściej niewystarczające i konieczna jest dalsza socjalizacja rozwojowa.

Socjalizacja w wieku dojrzałym potrzebna jest również wtedy, gdy szybka zmiana społeczna wywołuje transformacje norm. Na przykład: rola związana ze statusem „kobiety” znacznie się zmieniła w trakcie życia jednego pokolenia. Wyuczone przed dwudziestu laty pojęcia, określające zachowanie właściwe dla ról płci, nie mają dzisiaj takiego zastosowania. Od współczesnej kobiety wymaga się nowych norm, wartości i zachowań. Można to osiągnąć przez ciągłą socjalizację.

Należy wspomnieć także o tym, że większość tego, czego uczymy się w dzieciństwie, składa się z ogólnych i abstrakcyjnych norm i wartości, które często muszą być modyfikowane, gdy stosujemy je w praktyce. Na przykład: uczymy dzieci szczerości. Później dzieci muszą się nauczyć, że w niektórych sytuacjach szczerość należy powściągnąć delikatnością.

To, czego uczymy się w dzieciństwie, często różni się od tego, czego uczymy się w wieku dojrzałym. W dzieciństwie uczymy się ogólnych norm i wartości. W wieku dojrzałym większy nacisk kładzie się na jasne, zrozumiałe zachowania. Jednostka wie, co robić, i dlatego koncentruje się na tym, jak to robić. Ludzie muszą często dokonywać syntezy różnych fragmentów wiedzy zdobytej w szkole i w pracy, by ich zachowania służyły osiąganiu celów.

Idealizm kojarzy się zazwyczaj z młodością, realizm z wiekiem dojrzałym. Idealizm nie musi znikać z wiekiem, ale często bywa konfrontowany z rzeczywistością. Jednym z trudniejszych aspektów socjalizacji w wieku dojrzałym jest umiejętność realistycznego widzenia świata i zachowania przy tym ideałów. Nie pytamy już: „Dlaczego tak się dzieje?”, ale „Jak zrobić to najlepiej?” Na przykład: przez ostatnie dwadzieścia lat wielu działaczy ruchu ekologicznego nauczyło się łączyć idealistyczne poglądy z rzeczywistością ekonomiczną i społeczną. Socjalizacja w wieku dojrzałym wymaga przejścia od zależności do autonomii, a następnie do oddziaływania na innych (Goodman, 1985:82-83). Jednak zanim dokonamy tego przejścia, musimy nauczyć się niezbędnych umiejętności.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *