Szukasz psychologa sportu lub pracy w Warszawie? Pomoc masz w zasięgu ręki w naszych gabinetach!

Somatotonika według Sheldona

Jak wiadomo, szereg psychologów za granicą, między innymi Kretschmer, Pende, Sheldon i in., usiłowało powiązać typ budowy ciała z indywidualnymi właściwościami psychicznymi. Według tych psychologów, typ temperamentu jest bezpośrednio uwarunkowany przez typ konstytucjonalny. Wychodząc od koncepcji I. P. Pawłowa, uważamy, w przeciwieństwie do tych autorów, że główną i bezpośrednią podstawą temperamentu jest ogólny typ układu nerwowego. Nie wyklucza to bynajmniej możliwości pośredniej zależności temperamentu od ogólnego typu konstytucjonalnego. Aby wykryć taką zależność, wydaje się interesujące zestawienie dwóch typów temperamentu, uzyskanych w naszych badaniach, z typami Sheldonowskimi. Można to przeprowadzić na podstawie zestawienia indywidualnych cech psychicznych zarówno ze wskaźnikami antropometrycznymi, jak i ze wskaźnikami właściwości typu układu nerwowego.

Według Sheldona (1942), wiscerotonika charakteryzują następujące właściwości psychiczne: powolna reakcja (3 cecha), to- warzyskość (8 cecha), dążenie do pełnej’ orientacji w tym, co sobą reprezentują otaczający go ludzie, jaki jest ich stan, prestiż, status społeczny (11 cecha), wyrównane i nie zmieniające się uczucia i nastawienia (12 cecha), beztroska (14 cecha), stała i naturalna ekstrawersja (17 cecha). Charakterystyka psychiczna cerebrotonika, według Sheldona, przedstawia się następująco: podwyższona wrażliwość całego organizmu na bodźce emocjonalne (2 cecha), szybka reakcja (3 cecha), zamiłowanie do samotności (4 cecha), podwyższona świadomość wewnętrznych procesów organicznych, poczucie zbliżającego się nieszczęścia, lęk przed ryzykiem (5 cecha), skrytość i opanowanie uczuciowe (6 cecha), socjofobia (8 cecha), zahamowanie w stosunkach społecznych (9 cecha), stawianie opoiru przyzwyczajeniom (10 cecha), nagłe i niespodziewane zmiany nastawień (12 cecha), nadmierna wrażliwość na ból (14 cecha), bardzo ostrożny stosunek do wypowiedzi werbalnych (17 cecha), potrzeba samotności (19 cecha) itd.

Somatotonika według Sheldona charakteryzuje dążenie do ryzyka i przypadku (6 cecha), obojętny stosunek do bólu (14, cecha), ekstrawertywność inna niż w przypadku wiscerotonika (psychiczne skupienie wyłącznie na rzeczywistości zewnętrznej), brak wahań, rozmyślań, wątpliwości, działania nieoczekiwane (17 cecha), brak aktywności w stanie niepokoju (19 cecha) itd.

Z porównania naszych zespołów przejawów właściwości psychicznych z Shledonowskimi wynika, że nie istnieje jakaś jednoznaczna odpowiedniość między zależnością właściwości psychicznych od typu konstytucjonalnego i od właściwości ogólnego typu układu nerwowego. I tak dla I typu wyższej czynności nerkowej są charakterystyczne zarówno cechy wiscerotonika (8, 11, 14, 17), jak i cerebrotonika (3, 12) czy somatonika (6, 14, 17). I typowi wyższych czynności nerwowych najbardziej odpowiada Sheldonowski wiscerotonik.

Z cechami II typu najbardziej zbieżne są cechy cerebrotonika (cechy 2, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 14, 17, 19), aczkolwiek zauważamy tu również cechy wiscerotonika (3, 12) i somatotonika (19 cecha).

A zatem mimo iż cechy temperamentu bardziej bezpośrednio i jednoznacznie zależą od ogólnego typu układu nerwowego, nie mamy podstaw do odrzucenia hipotezy ó istnieniu pewnej od- powiedniości między właściwościami temperamentu i typem budowy ciała.

Związek między stanem lękowym i bezwładnością procesów nerwowych

Uzyskane wyniki eksperymentalne pozwalają wyjaśnić naturę najbardziej zagmatwanych i dyskusyjnych właściwości psy- – chicznych – lęku {anxiety), ekstrawersji – introwersji oraz sztywności.

Jak słusznie zauważa J. Sarason (1962), brak dotychczas w psychologii ściśle uzasadnionego teoretycznego i praktycznego rozumienia lęku. W pracach psychologicznych można znaleźć określenia lęku różnie rozumianego przez różnych autorów: jako popęd – motyw zachowania (J. Taylor, 1956), jako czasowy stan emocjonalny, powstały w sytuacji zagrożenia lub niebezpieczeństwa, jak również w każdym konflikcie psychologicznym typu frustracji (Mierlin, 1964), jako cecha osobowości (Lindgren, 1956), wreszcie jako pewien indywidualnie zróżnicowany chroniczny stan emocjonalny, powstały wskutek możliwości frustracji potrzeb społecznych (Imiedadze, 1966) itd.

W niniejszej pracy wykorzystano dwa eksperymentalne wskaźniki lęku (wsk. 7 i 9). Jak widzieliśmy wyżej, wskaźnik 7 jest związany równocześnie z 3 znanymi właściwościami układu nerwowego: siłą procesu pobudzenia, równowagą siły proceców nerwowych, bezwładnością procesów nerwowych.

Jeszcze wyraźniej związek między stanem lękowym i bezwładnością procesów nerwowych przejawia się w przypadku 9 wskaźnika (ze wsk. 5 P

Jak wytłumaczyć fakt, że według Eysencka lęk jest czynnikiem niezależnym od ekstrawersji – introwersji, podczas kiedy z naszych badań wynika, że lęk należy do tej samej grupy właściwości co ekstrawersja – introwersja? Tłumaczy się to prawdopodobnie tym, że Eysenck rozumie lęk bardzo szeroko (określają go zarówno psychologiczne, jak i fizjologiczne kryteria) i utożsamia z emocjonalnością. Według naszych przypuszczeń, lęk przejawia się tylko w określonych sytuacjach: napięcia, oczekiwania, zagrożenia itd. Co się tyczy emocjonalności, to jak widzieliśmy wyżej, jest to rzeczywiście czynnik ortogonalny w stosunku do ekstrawersji – introwersji (emocjonalność przejawia się we właściwościach zachowania się badanych w dowolnej sytuacji). Właśnie dlatego interpretujemy układ: emocjonalność – lęk, wbrew danym Eysencka, zupełnie inaczej: lęku nie można utożsamiać z emocjonalnością. Nie możemy wprawdzie stwierdzić z całą pewnością, że badaliśmy ten sam rodzaj lęku co i Eysenck.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.