Szukasz psychologa sportu lub pracy w Warszawie? Pomoc masz w zasięgu ręki w naszych gabinetach!

TEORIA POZNAWCZA: JEAN PIAGET

Podczas gdy Freud interesował się niemal wyłącznie emocjonalnymi aspektami socjalizacji, Jean Piaget (1896-1980) skoncentrował uwagę na obszarach rozwoju poznawczego. Choć Piageta różnił od Freuda rozkład akcentów, łączył ich pogląd, że proces rozwojowy przebiega zgodnie z pewnymi uniwersalnymi fazami zakorzenionymi w biologii.

Początkowo Piaget badał rozwój poznawczy, uważnie obserwując swoje własne dzieci. Doszedł do wniosku, że proces rozwoju ma cztery fazy. Pierwszy etap rozwoju, faza sensomotoryczna, występuje między pierwszymi dwunastoma a osiemnastoma miesiącami życia. W tym okresie dzieci uczą się przez zmysły, głównie przez fizyczny kontakt ze światem. Popychają, szturchają, dotykają, kopią i gryzą przedmioty ze swego otoczenia. Nie potrafią jeszcze posługiwać się symbolami ani myśleć w sposób uporządkowany. Ich świat jest bezpośrednim fizycznym doświadczeniem otoczenia.

W drugiej fazie, nazywanej przedoperacyjną i trwającej od osiemnastego miesiąca do siódmego roku życia, zaczyna szybko rozwijać się umiejętność posługiwania się symbolami (szczególnie językiem). Dzieci zaczynają rozumieć, przynajmniej w podstawowy sposób, że istnieją rzeczy, których nie mogą dotknąć ani zobaczyć. Potrafią rozróżniać między rzeczywistością a fantazją. Mają jednak egocentryczne spojrzenie na świat. Widzenie rzeczywistości z perspektywy innej niż własna sprawia im trudność. Dziecko nie rozumie, na przykład, dlaczego płacze braciszek, któremu odebrało zabawkę. Zachowanie takie jest charakterystyczne dla początkowego okresu rozwoju tej fazy.

W fazie operacji konkretnych, trwającej od siódmego do jedenastego roku życia, pojawia się kolejna istotna umiejętność: stosowanie logiki i alternatywnych perspektyw. Logika pozwala dziecku pojąć naturę związków przyczynowo-skutkowych. Jednak jego myślenie wciąż związane jest z dającymi się łatwo zidentyfikować, konkretnymi przedmiotami i wydarzeniami, a nie z pojęciami abstrakcyjnymi. Dziecko zaczyna doceniać inne, niż własna, perspektywy i rozumieć możliwość alternatywnych punktów widzenia: jest to ogromny krok naprzód w rozwoju społecznym.

Czwartą i ostatnią fazę Piaget nazwał fazą operacji formalnych. Etap ten zaczyna się w dwunastym roku życia. Dzieci (które już wkrótce będą nazywane młodzieżą) zaczynają myśleć abstrakcyjnie. Nie tylko pojmują możliwość istnienia alternatywnych poglądów, ale potrafią je sobie wyobrazić. Umiejętność myślenia abstrakcyjnego pozwala im przekroczyć granicę czasu i przestrzeni. Potrafią wyobrazić sobie przyszłość i miejsca, w których nigdy nie były.

Piaget uważał, że wiek, w którym dzieci przechodzą z jednej fazy do drugiej, zmienia się w zależności od dziecka, a nawet społeczeństwa, w którym się wychowuje. Utrzymywał jednak, że kolejność faz jest zdeterminowana przez nasze dziedzictwo biologiczne, a zatem uniwersalna i niezmienna. Późniejsi badacze (np. Kohlberg, 1969) korzystali z ujęcia poznawczo-rozwojowego, podobnego do teorii Piageta, w studiach nad fazami rozwoju moralnego. Ostatnio ujęcie to spotkało się z krytyką feministek (np. Gilligan, 1982), które twierdzą, że kultywuje ono wyraźnie męski punkt widzenia na moralność i na rozwój moralny (a co za tym idzie, rozwój poznawczy).

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.