Szukasz psychologa sportu lub pracy w Warszawie? Pomoc masz w zasięgu ręki w naszych gabinetach!

Kilka uwag na temat badania uzdolnień i zdolności

Zgodnie z ustaloną w psychologii tradycją „uzdolnienie” rozpatruje się przede wszystkim jako pojęcie ilościowe. Jakościowe podejście do uzdolnienia zwykle ogranicza się do wyjaśnienia, o jakim uzdolnieniu jest mowa: o tak zwanym „uzdolnieniu ogólnym”, o uzdolnieniu muzycznym itd. Jednak w stosunku do każdego z tych rodzajów uzdolnień zagadnienie dotyczy w większości przypadków tego, jak wielkie jest uzdolnienie u tej czy innej osoby, jaki jest jego „poziom” itp. W psychologii zagranicznej dla rozwiązania tego ostatniego zadania opracowuje się najrozmaitsze testy.

Teoretycznym wyrazem takiego czysto ilościowego podejścia do problemu uzdolnienia jest koncepcja Spearmana, zgodnie z którą „uzdolnienia umysłowe” wyznaczone są ilością „energii umysłowej” (Spearman, 1927). Inną próbę ilościowego wyjaśnienia uzdolnienia przeprowadził Łazurski, twierdząc, że uzdolnienie człowieka „sprowadza się koniec końców do ogólnego (potencjalnego) zapasu jego energii neuropsyehicznej bądź, używając innego terminu, do właściwej mu większej czy mniejszej aktywności psychicznej” (Łazurski, 1921, s. 13). Co prawda, Łazurski usiłował dopatrzeć się w uzdolnieniu różnic jakościowych, ale mechanistyczne podejście i przekonanie, że punktem wyjścia jest moment ilościowy, a różnice jakościowe powinny wynikać z ilościowych doprowadziły go do całkiem błędnego rozwiązania zagadnienia jakościowych różnic w uzdolnieniach, co znalazło swój wyraz w nauce o „poziomach psychicznych”. Te „poziomy psychiczne” – wyższy, średni, niższy – są, według Łazurskie- go, różnymi ilościowymi stopniami uzdolnienia, między którymi występuje już różnica jakościowa. „Przejawy różnych poziomów różnią się między sobą nie tylko pod względem ilościowym, ale i jakościowym”, co stanowi, według autora, „wyraźny przypadek przechodzenia ilości w jakość” (Łazurski, 1921, s. 15). Łazurski poszukuje tych jakościowych różnic między poszczególnymi poziomami w następujących kierunkach: 1) bogactwo osobowości, 2) siła przejawów psychicznych: 3) świadomość i ide- owość: 4) stopień koncentracji osobowości: 5) charakter przystosowania osobowości do otaczającego świata: 6) jednolitość światopoglądu. Nie wymaga uzasadnienia stwierdzenie, że koncepcja ta, pozornie dialektyczna, jest głęboko mechanistyczna i całkowicie błędna. Wystarczy powołać się na próbę wyprowadzenia „świadomości i ideowości przejawów psychicznych” albo „jednolitości światopoglądu” z ilości energii neuropsyehicznej czy z aktywności psychicznej. Trzeba jednak sprawiedliwie zaznaczyć, że Łazurski potrafił w konkretnych badaniach dostarczyć niemało cennego materiału odnośnie do jakościowych różnic uzdolnienia i wypadł pod tym względem korzystnie na tle wielu badaczy zagranicznych.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.