Szukasz psychologa sportu lub pracy w Warszawie? Pomoc masz w zasięgu ręki w naszych gabinetach!

Zmiany związane z wiekiem – ciąg dalszy

W ciągu swego życia wytwarzamy pewne stałe nawyki przystosowania się do zwykłych, powtarzających się sytuacji. Czasem jednak pojawiają się okoliczności, dla których nie mamy gotowych wzorów reakcji (np., gdy zawiedzie hamulec w samochodzie). Postawy i nawyki wytworzone w ciągu całego życia nie mają charakteru sztywnych, mechanicznych wzorów przystosowania się, lecz są to giętkie, elastyczne „strategie” możliwe do zastosowania w różnych sytuacjach. Obszerny „repertuar” wzorów zachowania się dla szerokiego zakresu znanych sytuacji, jaki mają ludzie starsi, może być przydatny, po pewnych modyfikacjach, także w wielu nowych i niezwykłych okolicznościach. Przy stosowaniu poglądów i reakcji nabytych w jednych sytuacjach do innych sytuacji występuje zjawisko zwane „transferem”. Jeżeli człowiek starszy może zastosować do rozwiązania problemu swe wcześniejsze doświadczenia, czuje się bardziej pewny siebie, organizuje swoje zachowanie w znany sobie sposób, reaguje właściwie i skutecznie. Jest to tzw. transfer dodatni. Umiejętności nabyte w czasie ćwiczeń wojskowych mogą być z powodzeniem zastosowane na campingu. Bywają jednak sytuacje, w których człowiek starszy nie może oprzeć się na istniejących doświadczeniach, stają się one wówczas bezużyteczne i zbędne. Zjawisko to występuje bardzo silnie w przystosowaniu zawodowym u ludzi po 40 roku życia (druga połowa okresu pracy zawodowej). Występują nawet gorsze sytuacje, gdy dotychczasowe doświadczenie staje się przeszkodą w rozwiązywaniu problemów łub zdobyciu nowej wiedzy. Zjawiska te zwane są transferem ujemnym. Rutyna w stosowaniu pewnych reguł wojskowych może umożliwić oficerowi podjęcie słusznej decyzji w nowej sytuacji. Również projektant, przyzwyczajony do pewnych tradycyjnych rozwiązań, może nie docenić potrzeby ewentualnych ulepszeń w konstrukcji. Wiele sytuacji można jednak rozwiązać całkowicie lub częściowo dzięki doświadczeniu z przeszłości, naturalna reakcja starszego człowieka na nową sytuację polega zatem na zastosowaniu tego ze znanych sposobów, który wydaje się odpowiedni. Taka reakcja początkowa przedłuża ogólny czas reakcji (rozważane są bowiem różne ewentualności i ich skutki), przy tym reakcja ta może być zupełnie niewłaściwa w danej sytuacji. Wielka liczba wyćwiczonych nawyków w postaci gotowych słów i zdań, zasad działania itp., które człowiek ma do dyspozycji, może być przyczyną zakłopotania i opóźnienia, bowiem potrzebny jest czas na wybór najwłaściwszej reakcji. Jeśli czas ten jest zbyt długi, łatwo można zapomnieć niektóre ważne informacje. Pewne sposoby myślenia i działania mogą być tak wyćwiczone u ludzi starszych, że ich reakcje stają się sztywne i utrudniają im prawidłowy wybór postępowania. Starsi mężowie stanu mogą wyznawać zdezaktualizowane poglądy: uczeni w podeszłym wieku mogą odrzucać nowe idee.

Welford podkreśla, że wiek uczy nas zarówno tego, „co należy robić”, jak i tego, „czego robić nie należy”. Ponieważ często mamy do wyboru różne reakcje w danej sytuacji, wiedza o tym, czego czynić nie należy, pomaga w ustaleniu, co będziemy robić. Na przykład, istnieje wiele sposobów wyrażania myśli w słowach, nasza reakcja zależeć będzie od tzw. „siły” alternatywnych reakcji i od naszej oceny dodatnich i ujemnych Skutków. Wybór sposobu wyrażania naszej myśli będzie uzależniony od naszej zdolności hamowania tendencji mniej skutecznych.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.